معرفی بخش

بخش سرجیکال پاتولوژی (Surgical Pathology) آزمایشگاه نیلو شیراز یکی از واحدهای تخصصی پاتولوژی تشریحی است که به بررسی نمونه‌های بافتی حاصل از بیوپسی، جراحی و برداشت ضایعات می‌پردازد. بررسی دقیق این نمونه‌ها توسط پاتولوژیست می‌تواند اطلاعات ارزشمندی درباره ماهیت ضایعات، فرآیندهای التهابی و عفونی، تغییرات پیش‌سرطانی و انواع تومورها فراهم کند.

در سرجیکال پاتولوژی، ارزیابی نمونه تنها به مشاهده سلول‌ها محدود نمی‌شود؛ بلکه معماری بافت، ویژگی‌های سلولی و ارتباط اجزای مختلف بافت با یکدیگر نیز بررسی می‌شوند. در نمونه‌های مربوط به تومورها، بسته به نوع نمونه و بیماری، گزارش پاتولوژی می‌تواند شامل اطلاعاتی مانند نوع بافت‌شناسی، Grade، اندازه و وسعت ضایعه، وضعیت حاشیه‌های جراحی و درگیری غدد لنفاوی باشد.

در آزمایشگاه نیلو در شیراز، نمونه‌های سرجیکال پاتولوژی با رعایت اصول استاندارد دریافت و آماده‌سازی نمونه، بررسی ماکروسکوپی، انتخاب نواحی مناسب برای نمونه‌برداری، پردازش بافت، تهیه مقاطع میکروسکوپی و رنگ‌آمیزی مورد بررسی قرار می‌گیرند. کیفیت مراحل پیش‌تحلیلی و آماده‌سازی نمونه اهمیت زیادی دارد؛ زیرا شرایط نامناسب جمع‌آوری، نگهداری یا فیکساسیون بافت می‌تواند بر کیفیت بررسی‌های پاتولوژیک و برخی آزمایش‌های تکمیلی اثر بگذارد.

در مواردی که بررسی مورفولوژیک برای رسیدن به تشخیص کافی نباشد، پاتولوژیست می‌تواند بر اساس یافته‌های بافتی از روش‌های تکمیلی مانند ایمونوهیستوشیمی (IHC)، رنگ‌آمیزی‌های اختصاصی، FISH یا آزمایش‌های مولکولی استفاده کند. انتخاب این بررسی‌ها بر اساس نوع ضایعه و سؤال تشخیصی انجام می‌شود.

سرجیکال پاتولوژی چیست؟

سرجیکال پاتولوژی یا پاتولوژی جراحی شاخه‌ای از پاتولوژی است که در آن نمونه‌های بافتی به‌دست‌آمده از جراحی یا بیوپسی از نظر ماکروسکوپی و میکروسکوپی بررسی می‌شوند.

پس از دریافت نمونه، پاتولوژیست یا تیم پاتولوژی ویژگی‌های ظاهری آن را ارزیابی کرده و بخش‌های مناسب برای بررسی میکروسکوپی انتخاب می‌شوند. بافت پس از طی مراحل آماده‌سازی، به مقاطع نازک تبدیل شده و پس از رنگ‌آمیزی زیر میکروسکوپ بررسی می‌شود. نتیجه این ارزیابی در قالب گزارش پاتولوژی ارائه می‌شود.

چه نمونه‌هایی در سرجیکال پاتولوژی بررسی می‌شوند؟

بخش سرجیکال پاتولوژی می‌تواند طیف گسترده‌ای از نمونه‌های بافتی را بررسی کند، از جمله:

• نمونه‌های حاصل از بیوپسی

• ضایعات یا توده‌های برداشته‌شده طی جراحی

• نمونه‌های حاصل از برداشت بخشی یا کامل یک عضو

• پولیپ‌ها و سایر ضایعات بافتی

• نمونه‌های مربوط به بررسی تومورها

• برخی نمونه‌های بافتی تهیه‌شده طی اقدامات تشخیصی یا درمانی

نوع پردازش و میزان نمونه‌برداری از بافت با توجه به اندازه نمونه، محل آن، نوع جراحی و سؤال بالینی متفاوت است.

نقش پاتولوژی جراحی در تشخیص سرطان

یکی از مهم‌ترین کاربردهای سرجیکال پاتولوژی، بررسی بافت‌های مشکوک به بدخیمی است. در بسیاری از موارد، برای تأیید وجود سرطان نیاز به بررسی بافت توسط پاتولوژیست وجود دارد.

در صورت تشخیص تومور، گزارش پاتولوژی بسته به نوع سرطان و نمونه می‌تواند اطلاعاتی درباره نوع هیستولوژیک تومور، Grade و برخی ویژگی‌های مرتبط با گستردگی بیماری ارائه دهد. در نمونه‌های جراحی مناسب، وضعیت حاشیه‌های برداشت‌شده و غدد لنفاوی نیز ممکن است مورد ارزیابی قرار گیرد. این اطلاعات می‌توانند در کنار یافته‌های بالینی و تصویربرداری در برنامه‌ریزی درمان بیمار مورد استفاده قرار گیرند.

بررسی حاشیه جراحی چیست؟

در برخی جراحی‌های مربوط به تومورها، بررسی حاشیه جراحی (Surgical Margin) اهمیت دارد. پاتولوژیست ارزیابی می‌کند که آیا سلول‌های توموری در لبه‌های نمونه برداشته‌شده مشاهده می‌شوند یا خیر.

وضعیت حاشیه جراحی یکی از اطلاعات مهم گزارش پاتولوژی در بسیاری از تومورهاست، اما اهمیت آن و نحوه گزارش به نوع سرطان، عضو درگیر و نوع جراحی بستگی دارد. پروتکل‌های CAP نیز برای گزارش بسیاری از نمونه‌های بدخیم، اطلاعات استاندارد مربوط به تومور و حاشیه‌های جراحی را مشخص می‌کنند.

چه زمانی از IHC و آزمایش‌های تکمیلی استفاده می‌شود؟

در برخی نمونه‌ها، بررسی بافت با رنگ‌آمیزی‌های معمول برای رسیدن به تشخیص دقیق کافی نیست. در چنین شرایطی ممکن است پاتولوژیست از ایمونوهیستوشیمی (IHC) برای بررسی مارکرهای سلولی و بافتی استفاده کند. IHC می‌تواند در تشخیص، طبقه‌بندی یا بررسی برخی Biomarkerهای مرتبط با تومورها کاربرد داشته باشد.

در موارد منتخب نیز آزمایش‌هایی مانند FISH یا روش‌های ژنتیک مولکولی می‌توانند برای بررسی تغییرات ژنی و کروموزومی خاص به کار روند. بنابراین انتخاب آزمایش‌های تکمیلی برای همه نمونه‌ها یکسان نیست و بر اساس یافته‌های پاتولوژی انجام می‌شود.

اهمیت کیفیت نمونه در پاتولوژی

کیفیت نتیجه پاتولوژی به مراحل پیش از بررسی میکروسکوپی نیز وابسته است. نحوه برداشت، انتقال، فیکساسیون و پردازش نمونه می‌تواند بر کیفیت مورفولوژی بافت و قابلیت انجام برخی آزمایش‌های IHC یا مولکولی تأثیر بگذارد.

به همین دلیل ثبت صحیح مشخصات نمونه، حفظ هویت و منشأ بافت و رعایت استانداردهای آماده‌سازی از بخش‌های مهم فرایند سرجیکال پاتولوژی هستند. CAP نیز بر اهمیت اطمینان از منشأ صحیح نمونه و جلوگیری از خطاهای شناسایی بافت تأکید دارد.

ویژگی‌های بخش

• بررسی تخصصی نمونه‌های بیوپسی و جراحی

• ارزیابی ماکروسکوپی و میکروسکوپی نمونه‌های بافتی

• استفاده از روش‌های استاندارد آماده‌سازی، پردازش و رنگ‌آمیزی بافت

• بررسی مورفولوژی و معماری بافت توسط پاتولوژیست

• کمک به تشخیص و طبقه‌بندی ضایعات خوش‌خیم، پیش‌سرطانی و بدخیم

• ارزیابی حاشیه‌های جراحی در نمونه‌های مربوطه

• بررسی ویژگی‌های پاتولوژیک تومورها متناسب با نوع نمونه

• امکان استفاده از IHC، FISH و آزمایش‌های مولکولی در موارد منتخب

• رعایت کنترل کیفیت در مراحل دریافت، پردازش و بررسی نمونه

• همکاری با بخش‌های سیتولوژی، ایمونوهیستوشیمی، سیتوژنتیک و ژنتیک مولکولی

کاربردهای بالینی

• بررسی نمونه‌های حاصل از بیوپسی برای تعیین ماهیت ضایعات

• کمک به تشخیص و طبقه‌بندی انواع تومورها

• بررسی ضایعات خوش‌خیم و بدخیم بر اساس یافته‌های بافت‌شناسی

• ارزیابی ضایعات پیش‌سرطانی و تغییرات غیرطبیعی بافت

• بررسی برخی فرآیندهای التهابی، عفونی و واکنشی

• تعیین نوع و Grade برخی تومورها در موارد مربوطه

• بررسی وضعیت حاشیه‌های جراحی در نمونه‌های مناسب

• ارزیابی غدد لنفاوی در نمونه‌های جراحی مرتبط

• کمک به تعیین نیاز به بررسی‌های تکمیلی مانند IHC، FISH یا آزمایش‌های مولکولی

• ارائه اطلاعات پاتولوژیک موردنیاز برای تصمیم‌گیری بالینی و برنامه‌ریزی درمان