معرفی بخش

بخش سیتولوژی آزمایشگاه نیلو شیراز یکی از واحدهای تخصصی سیتوپاتولوژی است که با بررسی میکروسکوپی سلول‌های به‌دست‌آمده از بافت‌ها، مایعات بدن و سایر نمونه‌های سلولی، در غربالگری و تشخیص برخی ضایعات پیش‌سرطانی، بدخیمی‌ها، فرآیندهای التهابی و سایر تغییرات سلولی نقش دارد.

در سیتولوژی، ویژگی‌هایی مانند اندازه، شکل، آرایش و ساختار سلول‌ها و هسته آن‌ها بررسی می‌شود. این ارزیابی می‌تواند تغییرات غیرطبیعی سلولی را شناسایی کرده و اطلاعات ارزشمندی برای ادامه مسیر تشخیصی در اختیار پزشک قرار دهد. نمونه‌های مورد بررسی می‌توانند شامل پاپ‌اسمیر، نمونه‌های حاصل از آسپیراسیون با سوزن ظریف (FNA)، مایعات بدن و سایر نمونه‌های سیتولوژیک باشند.

در آزمایشگاه نیلو در شیراز، بررسی‌های سیتولوژی با استفاده از روش‌های استاندارد آماده‌سازی و تثبیت نمونه، رنگ‌آمیزی مناسب و ارزیابی دقیق مورفولوژی سلولی انجام می‌شوند. کیفیت نمونه، نحوه جمع‌آوری و آماده‌سازی آن و تفسیر یافته‌ها توسط متخصص، همگی در ارزش تشخیصی نتیجه اهمیت دارند.

ارتباط بخش سیتولوژی با واحدهای پاتولوژی، ایمونوهیستوشیمی (IHC) و ژنتیک مولکولی امکان انجام بررسی‌های تکمیلی را در مواردی که برای رسیدن به تشخیص دقیق‌تر یا تعیین ویژگی‌های یک ضایعه نیاز باشد فراهم می‌کند.

سیتولوژی چیست؟

سیتولوژی یا Cytology شاخه‌ای از پاتولوژی است که سلول‌ها و تغییرات مورفولوژیک آن‌ها را بررسی می‌کند. برخلاف هیستوپاتولوژی که ساختار یک قطعه بافت را ارزیابی می‌کند، در سیتولوژی تمرکز اصلی بر سلول‌های منفرد یا گروه‌های کوچک سلولی موجود در نمونه است.

سیتولوژی می‌تواند هم در غربالگری و هم در فرایند تشخیص بیماری‌ها مورد استفاده قرار گیرد. نوع نمونه، روش تهیه آن و سؤال بالینی تعیین می‌کنند که چه نوع بررسی سیتولوژیکی مناسب‌تر است.

پاپ‌اسمیر و سیتولوژی دهانه رحم

پاپ‌اسمیر (Pap Smear یا Cervical Cytology) یکی از شناخته‌شده‌ترین کاربردهای سیتولوژی است. در این آزمایش، سلول‌های دهانه رحم جمع‌آوری و از نظر وجود تغییرات غیرطبیعی بررسی می‌شوند.

پاپ‌اسمیر می‌تواند تغییرات سلولی پیش‌سرطانی و برخی سلول‌های سرطانی دهانه رحم را شناسایی کند و یکی از روش‌های مورد استفاده در برنامه‌های غربالگری سرطان دهانه رحم است. نتیجه غیرطبیعی پاپ‌اسمیر به‌تنهایی به معنی وجود سرطان نیست و ممکن است بر اساس نوع یافته، بررسی‌های تکمیلی مانند تست HPV، کولپوسکوپی یا بیوپسی موردنیاز باشد.

سیتولوژی FNA چیست؟

آسپیراسیون با سوزن ظریف یا Fine Needle Aspiration (FNA) روشی برای برداشت سلول از یک ضایعه یا توده با استفاده از سوزن ظریف است. نمونه به‌دست‌آمده می‌تواند از نظر ویژگی‌های سلولی بررسی شود و در ارزیابی بسیاری از ضایعات اطلاعات تشخیصی ارزشمندی فراهم کند.

بسته به نوع ضایعه و نتیجه سیتولوژی، ممکن است برای رسیدن به تشخیص نهایی به بررسی‌های تکمیلی مانند بیوپسی بافتی، Cell Block، IHC یا آزمایش‌های مولکولی نیاز باشد. نمونه‌های FNA و سایر نمونه‌های سیتولوژیک در شرایط مناسب می‌توانند برای برخی بررسی‌های مولکولی نیز مورد استفاده قرار گیرند.

سیتولوژی مایعات بدن

بررسی سیتولوژیک مایعات بدن می‌تواند برای ارزیابی سلول‌های موجود در نمونه‌هایی مانند مایع پلور، مایع آسیت و سایر مایعات بدن انجام شود.

در این نمونه‌ها، سلول‌ها از نظر تغییرات واکنشی، التهابی، عفونی یا ویژگی‌های مشکوک به بدخیمی بررسی می‌شوند. نتیجه سیتولوژی باید در کنار اطلاعات بالینی، تصویربرداری و سایر یافته‌های آزمایشگاهی و پاتولوژیک بیمار تفسیر شود.

اهمیت کیفیت نمونه در سیتولوژی

دقت بررسی سیتولوژیک تنها به مرحله مشاهده زیر میکروسکوپ وابسته نیست. نحوه نمونه‌گیری، مقدار و کیفیت سلول‌های موجود در نمونه، تثبیت، انتقال، آماده‌سازی و رنگ‌آمیزی می‌توانند بر قابلیت ارزیابی نمونه و نتیجه نهایی تأثیر بگذارند.

در برخی موارد، ناکافی بودن تعداد سلول‌ها یا کیفیت نامناسب نمونه ممکن است باعث شود نمونه برای تفسیر قطعی مناسب نباشد و تکرار نمونه‌گیری یا استفاده از روش دیگری ضروری شود.

ویژگی‌های بخش

• بررسی تخصصی مورفولوژی سلول‌ها و تغییرات غیرطبیعی

• انجام بررسی‌های سیتولوژیک غربالگری و تشخیصی متناسب با نوع نمونه

• ارزیابی نمونه‌های پاپ‌اسمیر، FNA و مایعات بدن

• استفاده از روش‌های استاندارد تهیه، تثبیت و رنگ‌آمیزی نمونه‌ها

• توجه دقیق به کیفیت و کفایت نمونه پیش از تفسیر

• بررسی یافته‌های سلولی در ارتباط با اطلاعات بالینی و پاتولوژیک

• امکان استفاده از روش‌های تکمیلی در موارد منتخب

• همکاری با بخش‌های پاتولوژی، ایمونوهیستوشیمی و ژنتیک مولکولی

کاربردهای بالینی

• غربالگری تغییرات پیش‌سرطانی و غیرطبیعی دهانه رحم با پاپ‌اسمیر

• کمک به بررسی ضایعات پیش‌سرطانی و تغییرات سلولی غیرطبیعی

• ارزیابی نمونه‌های حاصل از آسپیراسیون با سوزن ظریف (FNA)

• بررسی سلول‌های موجود در مایع پلور، آسیت و سایر مایعات بدن

• کمک به ارزیابی برخی تومورها و تعیین ماهیت احتمالی ضایعات

• کمک به افتراق برخی فرآیندهای واکنشی، التهابی و نئوپلاستیک

• بررسی برخی تغییرات سلولی مرتبط با التهاب یا عفونت

• کمک به تعیین نیاز به بررسی‌های تکمیلی مانند بیوپسی، IHC یا آزمایش‌های مولکولی

• استفاده در پیگیری برخی بیماران در مواردی که ارزیابی سیتولوژیک از نظر بالینی اندیکاسیون داشته باشد