معرفی بخش

بخش ایمونوهیستوشیمی (IHC) آزمایشگاه نیلو شیراز یکی از واحدهای تخصصی پاتولوژی است که با استفاده از آنتی‌بادی‌های اختصاصی، امکان شناسایی و بررسی بیان پروتئین‌ها و مارکرهای مشخص در سلول‌ها و بافت‌ها را فراهم می‌کند. این روش نقش مهمی در تکمیل بررسی‌های پاتولوژیک، به‌ویژه در تشخیص و طبقه‌بندی بسیاری از تومورها دارد.

در برخی نمونه‌های بافتی، بررسی شکل و ساختمان سلول‌ها به‌تنهایی برای تعیین دقیق ماهیت یا منشأ ضایعه کافی نیست. در چنین شرایطی، ایمونوهیستوشیمی می‌تواند با بررسی الگوی بیان مارکرهای اختصاصی، اطلاعات تکمیلی درباره منشأ سلولی تومور، نوع و ویژگی‌های آن و در برخی موارد مارکرهای مرتبط با پیش‌آگهی یا پاسخ به درمان ارائه کند.

در آزمایشگاه نیلو در شیراز، بررسی‌های IHC با استفاده از آنتی‌بادی‌های اختصاصی، پروتکل‌های استاندارد و کنترل‌های مناسب آزمایشگاهی انجام می‌شوند. انتخاب پنل مارکرها بر اساس نوع نمونه، یافته‌های میکروسکوپی و سؤال تشخیصی انجام شده و نتیجه در ارتباط با سایر یافته‌های پاتولوژیک تفسیر می‌شود.

ارتباط این بخش با واحدهای پاتولوژی، سیتولوژی، FISH و ژنتیک مولکولی امکان استفاده از روش‌های تکمیلی را در مواردی که برای رسیدن به تشخیص دقیق‌تر یا بررسی Biomarkerهای خاص نیاز باشد فراهم می‌کند.

ایمونوهیستوشیمی (IHC) چیست؟

ایمونوهیستوشیمی یا Immunohistochemistry یک روش آزمایشگاهی است که از اتصال اختصاصی آنتی‌بادی به آنتی‌ژن برای شناسایی و تعیین محل برخی پروتئین‌ها و مارکرهای سلولی در نمونه‌های بافتی استفاده می‌کند. الگوی رنگ‌آمیزی ایجادشده سپس در کنار ساختار و مورفولوژی بافت توسط پاتولوژیست مورد بررسی قرار می‌گیرد.

به همین دلیل IHC تنها یک نتیجه «مثبت یا منفی» ساده نیست؛ محل رنگ‌پذیری، شدت و الگوی بیان مارکر و درصد سلول‌های موردنظر می‌توانند بسته به نوع مارکر در تفسیر نتیجه اهمیت داشته باشند.

آزمایش IHC چه زمانی استفاده می‌شود؟

پاتولوژیست ممکن است بر اساس نمای میکروسکوپی نمونه، برای افتراق میان تشخیص‌های مختلف، تعیین منشأ یک تومور یا طبقه‌بندی دقیق‌تر آن یک یا چند مارکر IHC را درخواست کند.

در بسیاری از موارد به‌جای یک آنتی‌بادی منفرد، مجموعه‌ای از مارکرها یا پنل IHC انتخاب می‌شود تا نتیجه هر مارکر در کنار سایر یافته‌ها بررسی شود. بنابراین نوع پنل موردنیاز برای همه بیماران یا تومورها یکسان نیست.

نقش IHC در بررسی سرطان‌ها

یکی از مهم‌ترین کاربردهای ایمونوهیستوشیمی، کمک به تشخیص و طبقه‌بندی تومورها است. بررسی مارکرهای سلولی می‌تواند به پاتولوژیست در تعیین نوع یا منشأ احتمالی تومور کمک کند و در برخی سرطان‌ها اطلاعاتی درباره ویژگی‌های زیولوژیک بیماری ارائه دهد.

در مواردی که منشأ یک تومور از روی بررسی اولیه بافت مشخص نیست، انتخاب پنل مناسب IHC می‌تواند به محدود کردن تشخیص‌های احتمالی و تعیین منشأ محتمل ضایعه کمک کند. با این حال، نتیجه IHC همیشه باید همراه با مورفولوژی بافت، اطلاعات بالینی و در صورت نیاز روش‌های مولکولی یا سیتوژنتیک تفسیر شود.

IHC و مارکرهای مرتبط با درمان

برخی مارکرهای بررسی‌شده با روش IHC می‌توانند در انتخاب درمان یا پیش‌بینی احتمال پاسخ به یک درمان خاص نقش داشته باشند.

برای مثال، در سرطان پستان بررسی گیرنده استروژن (ER)، گیرنده پروژسترون (PR) و وضعیت HER2 از بررسی‌های مهم Biomarker است و نتایج آن‌ها می‌تواند در برنامه‌ریزی درمان مورد استفاده قرار گیرد. استانداردهای ASCO/CAP نیز بر روش‌های معتبر و کنترل کیفیت مناسب برای ارزیابی این مارکرها تأکید دارند.

البته همه مارکرهای IHC دارای نقش درمانی نیستند و اهمیت هر مارکر به نوع تومور، شرایط بیمار و شواهد بالینی مرتبط با آن بستگی دارد.

اهمیت کیفیت نمونه و تفسیر تخصصی

کیفیت نتیجه IHC تنها به نوع آنتی‌بادی وابسته نیست. شرایط نمونه، نحوه فیکساسیون و آماده‌سازی بافت، انتخاب آنتی‌بادی مناسب، کنترل‌های آزمایشگاهی و تفسیر صحیح رنگ‌آمیزی همگی می‌توانند بر کیفیت نتیجه اثر بگذارند. استانداردهای تخصصی برای برخی Biomarkerها نیز بر کنترل این عوامل پیش‌تحلیلی و تحلیلی تأکید دارند.

به همین دلیل نتیجه نهایی باید توسط پاتولوژیست و در ارتباط با یافته‌های بافت‌شناسی و اطلاعات بالینی بیمار تفسیر شود.

ویژگی‌های بخش

• استفاده از آنتی‌بادی‌های اختصاصی برای بررسی مارکرهای سلولی و بافتی

• انجام پنل‌های تخصصی IHC متناسب با سؤال تشخیصی

• استفاده از کنترل‌های مناسب آزمایشگاهی برای ارزیابی اعتبار رنگ‌آمیزی

• کمک به تعیین منشأ و طبقه‌بندی برخی تومورها

• بررسی الگوی بیان مارکرهای تشخیصی، پیش‌آگهی و پیش‌بینی‌کننده در موارد مربوطه

• توجه به شرایط آماده‌سازی و کیفیت نمونه بافتی

• تفسیر نتایج در کنار یافته‌های مورفولوژیک و بالینی

• ارتباط با بخش‌های پاتولوژی، FISH و ژنتیک مولکولی برای بررسی‌های تکمیلی

کاربردهای بالینی

• کمک به تشخیص و طبقه‌بندی انواع مختلف تومورها

• کمک به تعیین منشأ احتمالی برخی تومورهای با منشأ نامشخص

• افتراق میان برخی ضایعات با نمای میکروسکوپی مشابه

• کمک به بررسی و طبقه‌بندی لنفوم‌ها و سایر بدخیمی‌های با منشأ سلولی مختلف

• ارزیابی گیرنده‌های هورمونی مانند ER و PR در سرطان پستان

• بررسی برخی مارکرهای مرتبط با پیش‌بینی پاسخ به درمان

• بررسی بعضی مارکرهای دارای ارزش پیش‌آگهی، متناسب با نوع تومور

• کمک به انتخاب درمان‌های هدفمند در مواردی که Biomarker معتبر و مرتبط وجود داشته باشد

• تکمیل بررسی‌های پاتولوژیک در کنار روش‌های مولکولی و سیتوژنتیک