معرفی بخش

بخش مولکولار عفونی آزمایشگاه نیلو شیراز یکی از واحدهای تخصصی تشخیص آزمایشگاهی است که با استفاده از روش‌های مولکولی، امکان شناسایی ماده ژنتیکی برخی عوامل بیماری‌زا شامل DNA یا RNA را فراهم می‌کند. این روش‌ها به‌ویژه در مواردی اهمیت دارند که شناسایی عامل عفونی با روش‌های متداول دشوار، زمان‌بر یا نیازمند بررسی دقیق‌تر باشد.

آزمایش‌های مولکولی با هدف قرار دادن بخش‌های مشخصی از ماده ژنتیکی میکروارگانیسم‌ها می‌توانند مقادیر کم DNA یا RNA موجود در نمونه را شناسایی کنند. روش‌های مبتنی بر تکثیر اسید نوکلئیک (NAAT)، از جمله PCR و RT-PCR در آزمایش‌های مربوطه، از مهم‌ترین تکنیک‌های مورد استفاده در تشخیص مولکولی بیماری‌های عفونی هستند. نوع روش و ارزش تشخیصی آن به عامل بیماری‌زا، نوع نمونه، زمان نمونه‌گیری و شرایط بالینی بیمار بستگی دارد.

این روش‌ها می‌توانند در بررسی برخی عفونت‌های ویروسی، باکتریایی و سایر عوامل میکروبی مورد استفاده قرار گیرند و در شرایط مناسب، زمان دستیابی به نتیجه را در مقایسه با برخی روش‌های مبتنی بر کشت کاهش دهند. با این حال، انتخاب آزمایش مناسب و تفسیر نتیجه باید بر اساس نوع عفونت مشکوک و شرایط بیمار انجام شود.

در آزمایشگاه نیلو در شیراز، آزمایش‌های مولکولار عفونی با رعایت کنترل دقیق مراحل پیش‌تحلیلی، استخراج و تکثیر اسیدهای نوکلئیک، کنترل آلودگی و پایش مستمر کیفیت انجام می‌شوند. ارتباط این بخش با واحدهای میکروب‌شناسی، سرولوژی، ایمونولوژی و ژنتیک مولکولی امکان بررسی جامع‌تر نتایج آزمایشگاهی را فراهم می‌کند.

آزمایش مولکولی عفونت چیست؟

آزمایش مولکولی عفونت روشی است که به‌جای رشد دادن میکروارگانیسم یا بررسی پاسخ ایمنی بدن، مستقیماً به دنبال ماده ژنتیکی اختصاصی عامل بیماری‌زا در نمونه بیمار می‌گردد.

در بسیاری از این آزمایش‌ها از تکنیک‌هایی مانند PCR، Real-Time PCR، RT-PCR یا سایر روش‌های NAAT استفاده می‌شود. انتخاب تکنیک مناسب به نوع ویروس، باکتری یا عامل عفونی مورد بررسی و نوع نمونه بستگی دارد.

آزمایش‌های مولکولی عفونی چه زمانی کاربرد دارند؟

آزمایش‌های مولکولی ممکن است زمانی مورد استفاده قرار گیرند که پزشک نیاز به شناسایی مستقیم و اختصاصی یک عامل عفونی داشته باشد؛ به‌خصوص در شرایطی که تشخیص سریع‌تر اهمیت دارد، کشت عامل بیماری‌زا دشوار است یا بررسی با روش‌های معمول پاسخ کافی ارائه نمی‌کند.

این آزمایش‌ها همچنین می‌توانند در برخی بیماران دارای نقص ایمنی، عفونت‌های شدید، موارد بستری یا شرایطی که پایش یک عامل عفونی مشخص اهمیت دارد، بر اساس نظر پزشک مورد استفاده قرار گیرند.

اهمیت نوع نمونه و زمان نمونه‌گیری

دقت آزمایش‌های مولکولی تنها به تکنولوژی آزمایش وابسته نیست. نوع نمونه، محل نمونه‌گیری، کیفیت نمونه و زمان نمونه‌گیری نسبت به شروع بیماری می‌توانند بر نتیجه تأثیر بگذارند.

بنابراین نتیجه منفی همیشه به‌تنهایی عفونت را رد نمی‌کند و نتیجه مثبت نیز در همه شرایط به معنای وجود عفونت فعال نیست. نتیجه آزمایش باید با علائم بیمار، سابقه بالینی و سایر یافته‌های آزمایشگاهی تفسیر شود.

ویژگی‌های بخش

• استفاده از روش‌های تخصصی مولکولی برای شناسایی عوامل عفونی

• بررسی مستقیم DNA و RNA عوامل بیماری‌زا در آزمایش‌های مربوطه

• استفاده از تکنیک‌های تکثیر اسید نوکلئیک مانند PCR و RT-PCR متناسب با نوع آزمایش

• امکان بررسی برخی عوامل عفونی ویروسی، باکتریایی و سایر میکروارگانیسم‌ها

• کاهش زمان تشخیص در مقایسه با برخی روش‌های سنتی در موارد منتخب

• کنترل دقیق مراحل استخراج و تکثیر ماده ژنتیکی

• رعایت اصول کنترل آلودگی در فرایندهای مولکولی

• اجرای برنامه‌های کنترل کیفیت و پایش عملکرد آزمایش‌ها

• همکاری با بخش‌های میکروب‌شناسی، سرولوژی، ایمونولوژی و ژنتیک مولکولی

کاربردهای بالینی

• کمک به تشخیص برخی عفونت‌های ویروسی با روش‌های مولکولی

• شناسایی مستقیم برخی عوامل باکتریایی و سایر میکروارگانیسم‌های قابل بررسی با روش مولکولی

• بررسی برخی عفونت‌ها در بیماران دارای علائم پیچیده یا موارد نیازمند ارزیابی تکمیلی

• کمک به بررسی عفونت‌ها در بیماران دارای نقص یا تضعیف سیستم ایمنی

• کمک به شناسایی سریع‌تر عامل بیماری‌زا در برخی عفونت‌های شدید یا بیماران بستری

• بررسی برخی عفونت‌های تنفسی، خونی، تناسلی و سایر عفونت‌ها بر اساس نوع آزمایش و نمونه

• پایش برخی عوامل عفونی در طول درمان، در مواردی که آزمایش کمی یا روش مناسب برای این منظور وجود داشته باشد

• کمک به تصمیم‌گیری پزشک با شناسایی دقیق‌تر عامل عفونی

• بررسی برخی مارکرهای مولکولی مقاومت دارویی، فقط در آزمایش‌هایی که به‌طور اختصاصی برای این منظور طراحی شده‌اند